Freydcha Tush Talqini

Zigmund Freyd 1900 yilda “Tushlar talqini” asarini yozib, tushlar tasodifiy, ma’nosiz hodisa emas, balki ongsizlikdan kelib chiqadigan mazmunli tarkibga ega ekanini ko‘rsatdi. Bu tarkib eng asosiy instinktlarimiz – tajovuzkorlik, jinsiylik va o‘z-o‘zini sevish instinktlariga bog‘liq. Freydning aytishicha, biz tushlarimizni e’tiborsiz qoldiramiz, chunki bu kuchli ongsiz instinktlar sabab uyalish va qo‘rquv hissini tuyamiz. Shu bois Freydcha talqin shaxsning ichki qarshiligidan o‘tib, tushning yashirin haqiqatini ochib berishi lozim. Freyd nazarida inson hayotining buyuk fojeasi shundaki, instinktiv istaklarimiz jamiyatning axloqiy hokimiyatlari tomonidan muqarrar ravishda to‘sib qo‘yiladi. Umr davomida baxtimiz ichki istaklarimiz bilan tashqi hokimiyatlar o‘rtasidagi bu taranglikni qanchalik yaxshi boshqarishimizga bog‘liq, tushlarni talqin qilish esa sog‘lom muvozanatni topishga yordam beradi. Freyd mashhur aytgandek, tushlar ongsizlikni chuqurroq bilishga “shohona yo‘l”dir. Instinktlarimiz haqida qancha ko‘p bilsak, ularni yetuk, sog‘liqni rivojlantiruvchi, to‘sqinlik qilmaydigan usullarda qondirishni shuncha yaxshi topamiz. Shuning uchun ham tushlarni talqin qilish juda qimmatli: bu kim aslida kim ekani, aslida nimani xohlashi, eng og‘ir ichki ziddiyatlar qayerda ekanini va ularni qanday yengish mumkinligini rostona ko‘rsatadi.

Freyd haqidagi keng tarqalgan bir noto‘g‘ri tushuncha shuki, go‘yoki u barcha tushlar jinsiylik haqida, deb hisoblagan. Aslida, Freyd tushlar tajovuzkorlik va narsisizm (o‘z-o‘zini sevish) kabi jinsiy bo‘lmagan instinktlarni ham ochib berishini ta’kidlagan. Yana bir noto‘g‘ri qarash – zamonaviy fan Freydning tushlar haqidagi nazariyasini rad etgan, degan fikr. Aksincha, tushlarni tadqiq qilish bo‘yicha so‘nggi topilmalar tushlar ongsiz ong haqidagi muhim haqiqatlarni ochib beradi, degan Freyd da’volarini qo‘llab-quvvatlaydi. Freyd hamma narsada haq bo‘lmagan, biroq uning psixoanalitik g‘oyalari tushni talqin qilish jarayonida hanuz qimmatli yo‘l-yo‘riq bera oladi.